Atlantikwall Wassenaar Atlantikwall Wassenaar
Atlantikwall Wassenaar


Instortingsgevaar: Vleermuisbunker blijft in 2008 dicht

overzichtskaart.
Een deel van het gangenstelsel dreigt voor goed verloren te gaan!

Staatbosbeheer heeft direkt gereageerd op de melding en uit voorzorg bovengronds extra maatregelen genomen en de toegangspaden nadrukkelijk afgezet. Ondergronds zal een bouwkundig onderzoek plaatsvinden.
De rondleidingen die door Staatsbosbeheer op elke zaterdag worden verzorgd vinden plaats op een route die veilig wordt geacht voor bezoekers. Toch is op 6 juli 2007 besloten het gangenstelsel gedurende deze maand te sluiten om alle gangen aan een extra inspectie te kunnen onderwerpen. Lees: Nader onderzoek naar 'scheurtjes' in gangen bunker, 6 juli 2007
Door Perfectbouw BV is een bouwtechnisch onderzoek verricht. In het bouwkundig rapport van 1-11-2007 wordt vastgesteld aan de hand van de zichtbare schade in combinatie met de bastgestelde wand-plafond dikte alsmede het zandpakket dat de constructie duidelijk verzwakt is met een hoog risico op verdere verzwakkingfoor de contante verticale druk van het zandpakket. Als preventieve maatregel worden over een lengte van 50 meter stempels geplaatst.
Een jaar later, in juli 2008, besluit Staatsbosbeheer vanwege de hoge kosten, verwijzend naar een onafhankelijk maar onbekend onderzoek, en tegen de waarschuwing van deskundigen in, dat de stutten weggehaald zullen worden. Lees: Stutten weg uit Wassenaarse bunkers. 19-07-08.



Kartering bunkercomplex Wassenaarse slag

overzichtskaart

Vleermuisonderzoek, een geodetische benadering.

Aan de Wassenaarse slag bevinden zich restanten van de Atlantikwall uit de Tweede Wereldoorlog. Het zijn een aantal ondergrondse bunkers,die dienst doen als vleermuisreservaat. Vleermuis in ei (BatEgg) De bunkers zijn onderling verbonden door middel van gemetselde gangen met een hoogte van 1.80 meter en een breedte van ca. 1 meter. De resterende totale lengte van de gangen bedraagt ca. 900 meter.
In de winter bieden de bunkers een onderkomen voor een groot aantal vleermuizen.
Ter ondersteuning van het onderzoek naar deze overwinterende vleermuizen heeft de Universiteit Leiden gevraagd het grillige ondergrondse gangencomplex in kaart te brengen.

Gemotiveerd door het enthousiasme en de inzet van de onderzoekers onder leiding van drs. Anne-Jifke Haarsma (Universiteit Leiden) en de studieopdracht van Ellis de Wal (Universiteit Utrecht) is de kartering belangeloos gedaan. De getoonde waardering van het werk laat zich in deze tijd niet in geld uitdrukken. Het enthousiasme werkt aanstekelijk en mijn geodetische en analitische benadering was een waardevolle aanvulling voor het onderzoek. Ook geeft het mogelijkheden jonge onderzoekers kennis laten te maken met andere dan de voor hen gerbuikelijke disciplines waaronder GIS, geodesie, digitale technieken, meteorologie en astronomie. Het lijkt een vreemde combinatie die wordt opgesomd, maar wanneer na een digitale bewerking van de gelogde temperatuurdata, de temperatuur van een van de bunkers in sommige maandende een gelijk periodeschommeling vertoont als de 14-daagse periode in het getij, dan komen al die disciplines aan de orde.

De ervaring met de Universiteit Leiden staat in een schril contrast met mijn ervaring met het NHGL / SOK (lees hier verder).
Opmerking bij de afbeelding van het BatEgg: Dit is een fotomontage! Vleermuizen komen natuur NIET uit eieren!

Op zoek naar oude kaarten.

Atlantikwall Bunkers Wassenaarse Slag inventarisatie 1952
Situatie van de werken complex D. nabij de Wassenaarse slag. Bureau registratie verdedigingswerken april 1952.


Je verwacht dat er van deze Duitse bunkers reeds nauwkeurige kaarten de ronde zouden doen. Het tegendeel is waar en ook op internet is Wassenaar bij de bunkersites een blinde hoek. Via de publicatie "De Duitse bunkers aan het Wassenaarse Slag C.Neisingh J.Verbeek, 1993" kwam ik terecht bij de generaal-majoor bd C.Neisingh die mij in alle gastvrijheid kennis liet maken met zijn archieven met betrekking tot de bunkers van Wassenaar.
Hieronder is de enige kaart die uit zijn archief naar boven kwam. Het is een inventarisatie uit 1952. Het is een kaart zonder een zuivere meetkundige grondslag met ganglengtes in decimeter. Het resultaat van mijn digitale transscript is hier onder te zien. Vele van de hier weergegeven bunkers zijn reeds geruimd.

Atlantikwall Wassenaarse slag NL
Situatie van de werken complex D. nabij de Wassenaarse slag. Bureau registratie verdedigingswerken april 1952.(digitaal transscript)

De extra dimensie

De Servicedesk Geo-informatie en ICT (AGI) (voorheen Geo-loket) heeft heeft alle medewerking verleend nadat de wetenschappelijk status van het onderzoek door professor J. van Alphen was bevestigd. Voor het onderzoek werden gegevens uit het Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN) beschikaar gesteld en luchtfotomateriaal van de Wassenaarse slag.
Het Duinwaterbedrijf Zuid-Holland (DZH) heeft alle medewerking verleent door inzage te geven in hun archief met ondermeer infraroodfoto's van het duingebied. Het Koninklijk Meteorologisch Instituut (KNMI) heeft het onderzoeksproject gesteund door de verstrekking van de uurwaarnemingen van het vliegveld Valkenburg. Verder is dankbaar gebruik gemaakt van de archieven van het Hoogheemraadschap van Rijnland.

Hieronder een overzicht van het onderzoeksgebied en een uitwerking van het AHN. De uitsnede toont de afbeelding van de uitkijkpost, de hoogstgelegen bunker met uitzicht op zee.
Luchtfoto Wassenaarse slag Hoogtekaart Wassenaarse slag, mbv AHN
Links: Luchtfoto Delta-Phot 09-04-1997 D. nabij de Wassenaarse slag. Bron Meetkundige Dienst.
Rechts: Resultaat gebruik AHN 2-meter grid, bewerking Stevenhagen. Contourlijnen 10 cm. Data beschikbaar gesteld door de Meetkundige Dienst.

Wanneer de luchtfoto links over het digitale model rechts wordt gelegd, krijgt het onderzoeksgebied een extra dimensie. Links een artist impression in oostelijke richting, rechts in noordelijke richting.

3D Wassenaarse slag - Stevenhagen Geo Informatica 3D Wassenaarse slag - Stevenhagen Geo Informatica
Digitaal landschapsmodel. AHN-2 meter grid. Luchtfoto 1997. Links: de Wassenaarse Slag gezien in oostelijke richting. Rechts: de Wassenaarse Slag gezien in noordelijke richting
3D Wassenaarse slag
Digitaal landschapsmodel. Wassenaarse Slag vanaf zee in oostelijke richting gezien. Op het hoogste punt rechts bevindt zich de waarnemingspost.

Nu de bovengrond voldoende in beeld is kan begonnen worden met de inventarisatie van de ondergrond. Een probeem bij het opmeten is, dat de gangen elke 7 meter van richting veranderen. Om meer dan 50 x een theodoliet op te stellen zou teveel tijd in beslag nemen en daarom is het stelsel met kompas (>200 peilingen) en een meetband van 50 meter ingemeten.
In een later stadium is met waterpas en baak het niveau van de gangen in kaart gebracht.
Schematisch ziet het stelsel er als volgt uit: 5 ondergrondse bunkers, 900 meter aan gangen en een hoogteverschil van ruim 10 meter.

Bunkercomplex Wassenaarse slag, schematische dwarsdoorsnede Kartering Wassenaarse slag 2004, Ed Stevenhagen
Links: schematische doorsnede van het gangenstelsel aan de Wassenaarse Slag: de bovengallerij op ca +18m NAP, de ondergalleij op ca +13m NAP en de 4 verbinningsgangen. De temperatuurwaarnemingspunten zijn genummerd van 1 t/m30. Rechts: gedeelte van het veldwerk met kompas en meetband: een kompasmeting over de genummerde punten. De overige cijfers geven de aflezing op de meetband van 50 meter in centimeters. De gemetselde schachten zijn als zarte blokken ingetekend.

Een klein detail van de oude en de nieuwe kaart is hieronder weergegeven. Een complete kaart treft u niet aan. Ik wil het stelsel niet in gevaar brengen door avonturiers aan te trekken die een toegang zouden willen forseren terwijl er in de zomer regelmatig excursies worden gehouden. De verstoring van de overwinterende vleermuizen kan ernstige gevolgen hebben voor de populatie en de resultaten van het onderzoek. Men moet zich ervan bewust zijn dat men met de huidige wetgeving beter in politiebureau kan binnendringen dan een vleermuisreservaat verstoren ! Een waarschuwing in het belang van alle partijen is daarom op zijn plaats.

x  x
Links: de oorspronkelijke inventarisatie op de kaart uit 1952 met maten in meters. Rechts: de nieuwe kaart in combinatie met de 10 cm hoogtelijnen die in het programma Surfer werden gegenereerd met gebruik van het AHN 2-meter grid.

Atlantikwall
De waarnemingspost uitgewerkt in het programma Google-sketch op grond van de werkelijke maatvoering in centimeters.


Onderzoek bunkerklimaat

Nu de boven- en de ondergrond volledig driedimensionaal zijn vastgelegd kan begonnen worden met de interpretatie van de temperatuurwaarnemingen. Op ca. 30 punten worden gedurende de wintermaanden met de hand de lucht- en de stralingstemperatuur opgemeten van plafond, muur en vloer. Bovendien registreren twee dataloggers elk kwartier de temperatuur en de luchtvochtigheid.
Op dit moment ontbreken nog de waarnemingen van meteo vliegveld Valkenburg.
Ook blijkt het getijde invloed te hebben op de temperatuur, dus worden ook de waterhoogten van Scheveningen in het onderzoek betrokken.
Voor de intrepretatie en visualisatie van de vele meetgegevens wordt gewerkt aan een parametergestuurd model geschreven in Scalable Vector Graphic (SVG). Een mogelijk resultaat is rechts als animated gif te zien.

x x
Links: Temperatuurwaarnemingen met een tijdinterval van 15 minuten. Getoonde schaalbereik tussen 6 en 9 graden celcius en tussen 10 januari 2004 en 1 februari 2004. Rechts een animatie van het temperatuurverdeling in het gangenstelsel gedurende een kalenderjaar. De temperatuurschaal wordt van laag naar hoog weergegeven door de kleuren groen, blauw, rood.

De Atlantikwall in Den Haag

Ook ten noorden van Scheveningen doen een aantal bunkers dienst als overwinteringsplaats voor vleermuizen. Meer informatie vindt u in "Van verdediging naar bescherming, De Atlantikwall in Den Haag". Ir. H.F. Ambachtsheer. ISBN 90-73166-20-9. Gem. Den Haag 1995. Zie foto op pag 230 en kaart pag 104: Marine Seeziel-Batterie Scheveningen Nord, Stützpunkt XXXX ML.

Luchtfoto Marine Seeziel-Batterie Scheveningen Nord Overzichtskaart Marine Seeziel-Batterie Scheveningen Nord
Links: Luchtfoto van de Oostduinen, het centrale deel van de Marine Seeziel-Batterie Scheveningen Nord (1994).
Rechts: Overzichtskaart Batterij Scheveningen. Bron: ing C.J.van Harmelen 1992, gepubliceerd in "Van Verdediging naar bescherming. De Atlantikwall in Den Haag (1995)". De kaart is geprojecteerd in het rijksdriehoeksgrid, kilometervak 80-460.

Vleermuizen in Wassenaar

Bescherming Vleermuizen

Vleermuizen zijn sinds 1973 bij de wet beschermd. Vleermuizen mogen niet verontrust of verstoord worden. Ook de verblijfplaatsen mogen niet beschadigd worden. De volgende wetten en bepalingen zijn van toepassing op vleermuizen:

Overige links

Info: Ed Stevenhagen.
Bezoek de Limburgse mergelgroeven: www.xs4all.nl/~estevenh/geonet


Click for Valkenburg, Netherlands Forecast